آنچه در این متن می‌خوانیم:
- اختلال دوقطبی چیست؟
- آیا هر کودک پرخاشگری به اختلال دوقطبی مبتلا است؟
- معیارهای تشخیص اختلال کژتنظیمی خلقی ایذایی (DMDD)
- چه زمانی باید به روان‌شناس مراجعه کنیم؟
- جمع‌بندی
مقدمه؛ خشم در کودکان؛ آیا نشانه اختلال دوقطبی است؟
خشم و پرخاشگری در کودکان از جمله رفتارهایی هستند که بسیاری از والدین را نگران می‌کنند. در گذشته، روان‌شناسان تصور می‌کردند پرخاشگری شدید می‌تواند یکی از نشانه‌های اختلال دوقطبی در کودکان و نوجوانان باشد. به همین دلیل، بسیاری از کودکانی که رفتارهای انفجاری و خشم شدید داشتند، با تشخیص اختلال دوقطبی مواجه می‌شدند.
امروزه تحقیقات نشان داده‌اند که وجود خشم و پرخاشگری به‌تنهایی برای تشخیص اختلال دوقطبی کافی نیست. به همین دلیل، معیارهای تشخیصی تغییر کرده‌اند و متخصصان با دقت بیشتری علائم کودکان را بررسی می‌کنند.
-
اختلال دوقطبی چیست؟
اختلال دوقطبی یکی از اختلالات جدی خلقی است که می‌تواند عملکرد فرد را در جنبه‌های مختلف زندگی تحت تأثیر قرار دهد. این اختلال معمولاً با دوره‌های شیدایی (مانیا)، افسردگی یا ترکیبی از هر دو همراه است.
اگرچه درمان‌های دارویی و روان‌درمانی می‌توانند علائم بیماری را کنترل کنند، اما اختلال دوقطبی معمولاً یک بیماری مزمن محسوب می‌شود و هدف درمان، کنترل نشانه‌ها و بهبود کیفیت زندگی است.
-
آیا هر کودک پرخاشگری به اختلال دوقطبی مبتلا است؟
پاسخ این سؤال خیر است.
متخصصان پس از انجام پژوهش‌های گسترده دریافتند که بسیاری از کودکانی که خشم شدید و رفتارهای انفجاری دارند، هرگز علائم اصلی اختلال دوقطبی را نشان نمی‌دهند. به همین دلیل، صرف مشاهده پرخاشگری یا عصبانیت شدید نباید باعث تشخیص اختلال دوقطبی شود.
برای جلوگیری از تشخیص نادرست، در طبقه‌بندی‌های جدید روان‌پزشکی اختلال دیگری با عنوان اختلال کژتنظیمی خلقی ایذایی (Disruptive Mood Dysregulation Disorder یا DMDD) معرفی شد.
این اختلال مخصوص کودکانی است که به‌صورت مداوم تحریک‌پذیر هستند و فوران‌های خشم شدید و مکرر را تجربه می‌کنند، بدون اینکه معیارهای تشخیصی اختلال دوقطبی را داشته باشند.
-
معیارهای تشخیص اختلال کژتنظیمی خلقی ایذایی (DMDD)
تشخیص این اختلال باید توسط روان‌پزشک یا روان‌شناس متخصص انجام شود. مهم‌ترین معیارهای تشخیصی عبارت‌اند از:
-
فوران‌های خشم شدید و مکرر
کودک به‌طور مکرر دچار فوران‌های شدید خشم می‌شود. این واکنش‌ها ممکن است به شکل‌های زیر بروز کنند:
- پرخاشگری کلامی
- فریاد زدن
- توهین کردن
- پرخاشگری فیزیکی نسبت به افراد یا اشیا
شدت یا مدت این واکنش‌ها با موقعیت ایجادکننده آن‌ها تناسب ندارد.
-
نامتناسب بودن خشم با سن کودک
شدت واکنش‌های هیجانی کودک با سطح رشد و سن او هماهنگ نیست و فراتر از رفتار طبیعی همسالانش محسوب می‌شود.
-
تکرار مداوم خشم
فوران‌های خشم به‌طور متوسط حداقل سه بار در هفته رخ می‌دهند.
-
تحریک‌پذیری مداوم بین حملات خشم
کودک تنها هنگام عصبانیت مشکل ندارد، بلکه در فاصله بین حملات نیز بیشتر ساعات روز خلقی تحریک‌پذیر، عصبانی یا خشمگین دارد.
این وضعیت معمولاً توسط اطرافیان مانند والدین، معلمان یا همسالان نیز مشاهده می‌شود.
-
تداوم علائم
این علائم باید حداقل ۱۲ ماه ادامه داشته باشند.
در طول این مدت نیز نباید فاصله‌ای بیش از سه ماه متوالی وجود داشته باشد که کودک هیچ‌یک از علائم فوق را نشان ندهد.
-
مشاهده علائم در محیط‌های مختلف
نشانه‌های اختلال باید در حداقل دو محیط مختلف دیده شوند؛ مانند:
- خانه
- مدرسه
- جمع دوستان و همسالان
همچنین شدت علائم باید دست‌کم در یکی از این محیط‌ها قابل‌توجه باشد.
-
محدوده سنی تشخیص
تشخیص این اختلال برای نخستین بار نباید:
- قبل از ۶ سالگی
- یا بعد از ۱۸ سالگی
انجام شود.
-
شروع علائم قبل از ۱۰ سالگی
بر اساس شرح حال کودک یا گزارش والدین، علائم اصلی باید پیش از ۱۰ سالگی آغاز شده باشند.
-
نداشتن دوره‌های مانیا یا هیپومانیا
کودک نباید دوره‌های مشخص و طولانی‌مدت مانیا یا هیپومانیا را تجربه کرده باشد. وجود چنین دوره‌هایی احتمال ابتلا به اختلال دوقطبی را مطرح می‌کند و تشخیص DMDD را رد خواهد کرد.
-
چه زمانی باید به روان‌شناس مراجعه کنیم؟
اگر کودک شما به‌طور مداوم دچار خشم‌های شدید، تحریک‌پذیری یا پرخاشگری می‌شود و این رفتارها در خانه، مدرسه و روابط اجتماعی او اختلال ایجاد کرده‌اند، بهتر است هرچه زودتر از روان‌شناس کودک یا روان‌پزشک کودک و نوجوان کمک بگیرید.
تشخیص زودهنگام می‌تواند از تشدید مشکلات رفتاری، افت تحصیلی و آسیب به روابط خانوادگی جلوگیری کند.
-
جمع‌بندی
خشم و پرخاشگری شدید در کودکان همیشه به معنای ابتلا به اختلال دوقطبی نیست. امروزه متخصصان با استفاده از معیارهای علمی، بین اختلال دوقطبی و اختلال کژتنظیمی خلقی ایذایی (DMDD) تفاوت قائل می‌شوند. به همین دلیل، والدین نباید تنها بر اساس مشاهده عصبانیت یا رفتارهای انفجاری کودک، نتیجه‌گیری کنند. ارزیابی دقیق توسط متخصص، بهترین راه برای تشخیص صحیح و انتخاب درمان مناسب است.
