آنچه در این متن میخوانیم:
- نظریه مثلث عشق استرنبرگ چیست؟
- انواع عشق بر اساس نظریه استرنبرگ
- چرا حفظ عشق کامل دشوار است؟
- برداشتهای نادرست از عشق در جامعه
- جمعبندی
مقدمه
عشق یکی از پیچیدهترین مفاهیم انسانی است و شاید نتوان برای آن یک تعریف واحد و قطعی ارائه کرد. اگر از افراد مختلف درباره عشق سؤال شود، هر کدام بر اساس تجربهها و احساسات شخصی خود پاسخی متفاوت خواهند داشت. اما در روانشناسی، عشق تنها یک احساس زودگذر نیست، بلکه مفهومی است که میتوان آن را بهصورت علمی بررسی کرد.
یکی از شناختهشدهترین نظریههای علمی درباره عشق، نظریه مثلث عشق استرنبرگ است. این نظریه توسط رابرت استرنبرگ در اواخر دهه ۱۹۸۰ ارائه شد و عشق را متشکل از سه مؤلفه اصلی میداند: صمیمیت، اشتیاق و تعهد.
-
نظریه مثلث عشق استرنبرگ چیست؟
استرنبرگ معتقد بود که عشق از سه ضلع اصلی تشکیل شده است:
-
صمیمیت (Intimacy)
صمیمیت به معنای احساس نزدیکی، دلبستگی و پیوند عاطفی عمیق میان دو نفر است. در این حالت، افراد احساس میکنند از جنبههای مختلف با یکدیگر تناسب دارند و میتوانند احساسات، افکار و تجربیات خود را با هم به اشتراک بگذارند.
-
اشتیاق یا جذابیت (Passion)
اشتیاق به احساسات شدید، کشش عاطفی و جاذبه فیزیکی میان دو نفر اشاره دارد. این مؤلفه شامل شور و هیجان عاشقانه و تمایل به نزدیکی عاطفی و جنسی است.
-
تعهد (Commitment)
تعهد به معنای پایبندی به رابطه، پذیرش مسئولیتها و تلاش برای حفظ و ادامه ارتباط است. این مؤلفه نشان میدهد که افراد تصمیم گرفتهاند در کنار یکدیگر بمانند و برای رابطه خود ارزش قائل هستند.
استرنبرگ این سه مؤلفه را به اضلاع یک مثلث تشبیه کرد و آن را «مثلث عشق» نامید. به اعتقاد او، زمانی میتوان یک رابطه را عشق کامل دانست که هر سه ضلع این مثلث در کنار یکدیگر وجود داشته باشند. در صورتی که یکی از این مؤلفهها وجود نداشته باشد، رابطه شکل دیگری به خود میگیرد و نمیتوان آن را عشق کامل نامید.
-
انواع عشق بر اساس نظریه استرنبرگ
استرنبرگ با توجه به ترکیب سه مؤلفه صمیمیت، اشتیاق و تعهد، هفت نوع رابطه را معرفی میکند.
-
رابطه همراه با شیفتگی
در این نوع رابطه، تنها مؤلفه اشتیاق و جذابیت وجود دارد و خبری از صمیمیت و تعهد نیست.
افراد ممکن است احساس کشش و هیجان زیادی نسبت به یکدیگر داشته باشند، اما رابطه آنها بر پایه شناخت عمیق یا مسئولیتپذیری شکل نگرفته است. به همین دلیل، این نوع رابطه بیشتر بر شور و اشتیاق جنسی استوار است.
-
رابطه دوستی
در این نوع رابطه، صمیمیت وجود دارد اما اشتیاق عاشقانه و کشش جنسی مطرح نیست.
دو نفر احساس نزدیکی، درک متقابل و همراهی دارند و برای یکدیگر ارزش قائل هستند، اما رابطه آنها ماهیت عاشقانه ندارد. بسیاری از دوستیهای عمیق در این دسته قرار میگیرند.
-
رابطه تهی
در رابطه تهی، تنها تعهد باقی مانده است و صمیمیت و اشتیاق یا بسیار کمرنگ هستند یا بهطور کامل از بین رفتهاند.
برای مثال، برخی ازدواجها که بدون شناخت کافی شکل گرفتهاند یا روابطی که با گذشت زمان احساسات اولیه خود را از دست دادهاند، ممکن است در این دسته قرار بگیرند.
-
رابطه رمانتیک
در عشق رمانتیک، صمیمیت و اشتیاق وجود دارد اما تعهد هنوز شکل نگرفته است.
در این نوع رابطه، افراد زمان زیادی را با یکدیگر سپری کردهاند، شناخت نسبی از هم دارند و کشش عاطفی و جنسی بالایی را تجربه میکنند، اما هنوز درباره آینده رابطه و مسئولیتهای آن تصمیم قطعی نگرفتهاند.
-
رابطه رفاقتی
این نوع رابطه ترکیبی از صمیمیت و تعهد است، اما اشتیاق در آن بسیار کم یا کاملاً از بین رفته است.
نمونه این رابطه را میتوان در برخی ازدواجهای طولانیمدت مشاهده کرد؛ جایی که زوجین ارتباط عاطفی عمیق و تعهد بالایی نسبت به یکدیگر دارند، اما شور و هیجان اولیه رابطه کاهش یافته است.
-
رابطه سادهلوحانه
در این نوع رابطه، اشتیاق و تعهد وجود دارد اما صمیمیت و شناخت عمیق شکل نگرفته است.
این روابط معمولاً با هیجان زیاد آغاز میشوند و تصمیمگیریها بیشتر تحت تأثیر احساسات لحظهای هستند تا شناخت واقعی. بسیاری از روابطی که بر پایه هیجان شدید و بدون شناخت کافی شکل میگیرند، در این گروه قرار میگیرند.
-
عشق کامل
عشق کامل زمانی شکل میگیرد که هر سه مؤلفه صمیمیت، اشتیاق و تعهد بهطور همزمان در رابطه وجود داشته باشند.
در این حالت، افراد علاوه بر کشش عاطفی و جنسی، شناخت عمیق، احساس نزدیکی و تعهد پایدار نسبت به یکدیگر دارند. از دیدگاه استرنبرگ، این نوع رابطه ایدهآلترین شکل عشق محسوب میشود.
-
چرا حفظ عشق کامل دشوار است؟
استرنبرگ معتقد بود رسیدن به عشق کامل مهم است، اما حفظ آن از رسیدن به آن دشوارتر خواهد بود.
رابطهای که امروز عشق کامل محسوب میشود، ممکن است در طول زمان تغییر کند و به عشق رفاقتی یا انواع دیگر عشق تبدیل شود. به همین دلیل، حفظ صمیمیت، اشتیاق و تعهد به تلاش آگاهانه و مستمر هر دو نفر نیاز دارد.
-
برداشتهای نادرست از عشق در جامعه
در بسیاری از آثار ادبی، فیلمها، سریالها و داستانهای عاشقانه، عشق بهگونهای تصویر میشود که گویی برای رسیدن به آن باید رنج فراوان کشید یا چشم بر تمام ضعفها و مشکلات طرف مقابل بست.
گاهی حتی شکست عشقی بهعنوان نشانهای از عشق واقعی معرفی میشود. تکرار چنین تصاویری باعث میشود بسیاری از افراد برداشتهای نادرستی از عشق داشته باشند و آن را با وابستگی، فداکاری افراطی یا نادیده گرفتن واقعیتها اشتباه بگیرند.
در حالی که عشق سالم بر پایه شناخت، احترام متقابل، صمیمیت، تعهد و مسئولیتپذیری شکل میگیرد.
-
جمعبندی
عشق مفهومی پیچیده و چندبعدی است که نمیتوان آن را صرفاً یک احساس یا هیجان زودگذر دانست. نظریه مثلث عشق استرنبرگ نشان میدهد که عشق واقعی از سه مؤلفه اصلی صمیمیت، اشتیاق و تعهد تشکیل شده است.
شناخت این مؤلفهها و آگاهی از انواع روابط عاشقانه به افراد کمک میکند روابط سالمتر و پایدارتری بسازند و تفاوت میان عشق واقعی و هیجانات موقتی را بهتر تشخیص دهند. هرچه آگاهی افراد نسبت به عشق و مهارتهای رابطه بیشتر باشد، احتمال شکلگیری روابط موفق و رضایتبخش نیز افزایش خواهد یافت.
