آنچه در این متن میخوانیم:
- منظور از «سعی خودت را بکن» چیست؟
- دانشآموزان بیش از حد موفق و بیش از حد ناموفق
- چرا والدین باید توانایی واقعی فرزند خود را بشناسند؟
مقدمه
موفقیت تحصیلی یکی از دغدغههای مهم والدین و مربیان است. بسیاری از خانوادهها انتظار دارند فرزندانشان بهترین عملکرد ممکن را در مدرسه داشته باشند؛ اما گاهی کودک کمتر از تواناییهای واقعی خود عمل میکند و گاهی نیز بیش از حد توان و ظرفیتش برای موفقیت تلاش میکند. هر دو حالت میتوانند نشانهای از ناهماهنگی میان تواناییهای واقعی کودک و عملکرد تحصیلی او باشند. شناخت این وضعیتها به والدین کمک میکند انتظاراتی واقعبینانه داشته باشند و از فشارهای غیرضروری یا بیتوجهی به مشکلات فرزندشان جلوگیری کنند.
-
منظور از «سعی خودت را بکن» چیست؟
احتمالاً بارها این جمله را شنیده یا به فرزند خود گفتهاید:
«سعی خودت را بکن، تا وقتی من بدانم داری تلاشت را میکنی، از تو راضی هستم!»
اما واقعاً تلاش کردن چه معنایی دارد؟ بهترین عملکردی که یک کودک با توجه به تواناییها و استعدادهای خود میتواند ارائه دهد چیست؟ اگر فرزندتان در درس ریاضی نمره ۱۲ بگیرد، چه واکنشی نشان میدهید؟ یا اگر بدون مطالعه در همه درسها نمره ۲۰ کسب کند، این موضوع چه مفهومی دارد؟
پاسخ به این پرسشها نیازمند شناخت دقیق تواناییها، استعدادها و شرایط فردی هر کودک است.
-
دانشآموزان بیش از حد موفق و بیش از حد ناموفق
کودکانی که کمتر از حد انتظار موفقیت کسب میکنند و همچنین کودکانی که بیش از حد برای موفقیت تلاش میکنند، هر دو ممکن است با نوعی ناهماهنگی میان تواناییهای شخصی و عملکرد تحصیلی خود مواجه باشند.
دانشآموزی که در تحصیل موفق نیست، معمولاً از تمام ظرفیتهای بالقوه خود برای یادگیری استفاده نمیکند. این موضوع میتواند ناشی از کمبود انگیزه، بیعلاقگی به درس، مشکلات عاطفی، رفتاری یا اختلالات یادگیری باشد. در برخی موارد نیز این شرایط میتواند زمینهساز مشکلات جدیتر در سالهای آینده شود.
در مقابل، دانشآموزی که بیش از حد انتظار موفق است، ممکن است تحت فشار زیادی برای رسیدن به اهدافی قرار گرفته باشد که لزوماً واقعبینانه نیستند. زمانی که کودک یا حتی یک بزرگسال به طور مداوم خود را تحت فشار قرار میدهد تا عملکرد بهتری داشته باشد، احتمال فرسودگی، خستگی روانی و از دست دادن انگیزه افزایش مییابد.
در بسیاری از موارد، این افراد میتوانند با صرف انرژی کمتر و برنامهای متعادلتر به همان نتایج دست پیدا کنند. چنین رویکردی علاوه بر حفظ سلامت روان، باعث میشود انرژی بیشتری ذخیره کنند، رفتار طبیعیتری داشته باشند و انگیزه خود را در بلندمدت حفظ نمایند.
-
چرا والدین باید توانایی واقعی فرزند خود را بشناسند؟
یکی از مهمترین وظایف والدین، شناخت تواناییهای یادگیری فرزندشان است. زمانی که والدین درک درستی از استعدادها و ظرفیتهای کودک داشته باشند، انتظارات آنها نیز منطقیتر و واقعبینانهتر خواهد شد.
اگر به این نتیجه رسیدید که فرزندتان توانایی موفقیت بیشتری دارد یا برعکس، بیش از اندازه برای موفقیت تلاش میکند، لازم است شرایط او را بررسی کرده و راهکارهای مناسبی برای حمایت از وی در نظر بگیرید.
-
انتظارات واقعبینانه را مشخص کنید
برای تعیین انتظارات منطقی، ابتدا باید اطلاعات دقیقی درباره تواناییها و عملکرد کودک جمعآوری کنید. بخش زیادی از این اطلاعات را میتوان از پرونده تحصیلی مدرسه به دست آورد.
در برخی موارد نیز ممکن است نیاز باشد از کمک روانشناس مدرسه، مشاور تحصیلی یا متخصصان آموزشی برای ارزیابی دقیقتر کودک استفاده شود.
-
توانایی یادگیری فرزندتان را ارزیابی کنید
کودکان به صورت ذاتی از استعداد یادگیری برخوردار هستند و این استعداد تحت تأثیر محیط، آموزش و تجربههای زندگی شکل میگیرد.
آزمونهای هوش برای اندازهگیری بخشی از این توانایی طراحی شدهاند و از طریق بررسی مهارتهای حل مسئله و تواناییهای شناختی، اطلاعاتی درباره ظرفیت یادگیری کودک ارائه میدهند.
با این حال، باید توجه داشت که هیچ آزمونی نمیتواند به طور کامل تمام تواناییهای یک کودک را اندازهگیری کند. بسیاری از والدین به نمره بهره هوشی (IQ) اهمیت زیادی میدهند و گاهی آن را ملاک اصلی قضاوت درباره توانایی فرزند خود قرار میدهند؛ در حالی که این نمره تنها نتیجه عملکرد کودک در یک زمان مشخص است و نباید به عنوان معیاری قطعی و تغییرناپذیر در نظر گرفته شود.
ممکن است کودک در روز آزمون عملکردی بهتر یا ضعیفتر از توانایی واقعی خود داشته باشد. بنابراین تفسیر نتایج آزمون باید با احتیاط و توسط افراد متخصص انجام شود.
-
تفاوت آزمونهای هوش گروهی و فردی
آزمونهای هوش گروهی برای ارزیابی تعداد زیادی از کودکان طراحی شدهاند و معمولاً مشخص میکنند که عملکرد یک گروه در مقایسه با میانگین جامعه در چه سطحی قرار دارد. میانگین بهره هوشی معمولاً عدد ۱۰۰ در نظر گرفته میشود.
اگرچه اجرای این آزمونها سادهتر است، اما دقت آنها به اندازه آزمونهای فردی نیست. در آزمونهای فردی، روانشناس متخصص علاوه بر پاسخهای کودک، نحوه برخورد او با مسائل، شیوه حل مسئله، میزان تمرکز، تحمل خستگی و مهارتهای آزمون دادن را نیز بررسی میکند.
به همین دلیل، نتایج آزمونهای فردی معمولاً اطلاعات دقیقتر و جامعتری درباره تواناییهای کودک ارائه میدهند.
-
نتایج بهره هوشی را با کمک متخصص تفسیر کنید
اگر فرزند شما آزمون هوش داده است، بهتر است نتایج آن را با یک متخصص در میان بگذارید. برخی از سؤالات مهمی که باید پاسخ داده شوند عبارتاند از:
- نمره واقعی کودک چه مفهومی دارد؟
- آیا نتیجه آزمون شامل یک نمره واحد است یا مجموعهای از نمرات مختلف؟
- عملکرد کودک در چه سطحی قرار میگیرد؛ بالاتر از متوسط، متوسط یا پایینتر از متوسط؟
- آیا دستهبندیهایی مانند «استعداد برتر» یا «نابغه» از نظر علمی معتبر هستند؟
- نمره فرزند شما در مقایسه با همسالانش چگونه ارزیابی میشود؟
پاسخ به این پرسشها میتواند به والدین کمک کند درک دقیقتری از تواناییهای فرزند خود داشته باشند و مسیر آموزشی مناسبتری را برای او انتخاب کنند.
